Гісторыя піваварства ў Беларусі, як з'явілася піва ў Беларусі
Энцыклапедыя піваварства ў Беларусі

Энцыклапедыя піваварства ў Беларусі

Энцыклапедыя піваварства ў Беларусі - малюнак 1

Традыцыі піваварства сыходзяць каранямі ў далёкае мінулае. Само слова "піва" сустракаецца ў старажытных шумерскіх, аккадском, егіпецкіх і антычных крыніцах. Аднак згадвальныя напоі на справе мелі толькі агульная назва, але варыліся па розных тэхналогіях і часцяком нават без соладу. Класічная формула "вада-солад-хмель-дрожджы" пачала прымяняцца толькі ў Сярэднявеччы. Тады ўпершыню ў напой трапіў хмель, які з'яўляецца прыродным кансервантам. Шырокае распаўсюджванне піваварства набыло на поўначы, дзе клімат не спрыяў выспяванню вінаграду.

Прэрагатывай вырабу піва ў Заходняй Еўропе валодалі манастыры. Статуты гэтых устаноў дазвалялі ўжыванне напою, але ў меру. У дні строгага паста піва наогул з'яўлялася ці ледзь не адзіным дазволеным харчовым прадуктам.

За кошт абеззаражання кіпячэннем ў тыя часы піва было больш бяспечным пітвом, чым брудная сырая вада, таму яго пілі дарослыя і дзеці. Высокая каларыйнасць і таннасць прадукту дапамагала беднякам выжыць, з'явілася прымаўка "піва – вадкі хлеб".

На нашых землях напой з'явіўся з зараджэннем земляробства, у прыватнасці, з пачаткам культывацыі ячменю. Першыя ў гісторыі з'яўлення піва ў Беларусі дакументальныя пацверджанні гэтага факту зафіксаваныя ў IX-X стст.

Шырокае распаўсюджванне вырабу хмяльнога пітва прынёс Рэнесанс. Свецкія ўлады Еўропы, рэагуючы на павелічэнне масавасці ўжывання напою, выпускалі ўказы, якія рэгулююць якасць піва і аб'ёмы яго вытворчасці. У 1516 г. у Баварыі для барацьбы з нядобрасумленнымі піваварамі і ашуканцамі мясцовы кіраўнік заканадаўча зацвердзіў характарыстыкі, якім павінен адпавядаць напой. Пасля ўказ распаўсюдзіўся па ўсёй Германіі і стаў адным з найстарэйшых вядомых на сёння заканадаўчых актах, якія тычацца харчовай прадукцыі.

На беларускіх землях таксама выдаваліся "піўныя" законы. Статут ВКЛ 1588 г. прадугледжваў штраф за нанясенне шкоды пасадкам хмеля і рэгуляваў аб'ёмы напою, дазволенага да вытворчасці.

Энцыклапедыя піваварства ў Беларусі - малюнак 2

У XVI ст. маленькія хатнія бровары меліся ва ўсіх кутках Вялікага Княства Літоўскага. Варылі напой для паўсядзённага ўжывання, на святы і гулянні. Кожны гаспадар пры дапамозе нескладанага абсталявання мог вырабіць тую колькасць напою, якое адпавядала яго патрэбам. Пачыналі з'яўляцца прадпрымальныя дзеячы, якія "шынкавалі" піва на продаж у карчмах і карчмах.

Дзяржава чуйна адрэагавала на пераход піваварства ў камерцыйную стадыю і абмежавала вытворчасць напою "Статутам на валокі" 1557 г., у тым ліку і ў хатніх умовах. Да падобных думкам прыйшло і Маскоўскае княства, дзе Іван III, нібыта з-за клопату аб народнай цвярозасці, замацаваў права на вытворчасць піва за дзяржавай і дазволіў яго ўжыванне толькі па святах.

Энцыклапедыя піваварства ў Беларусі - малюнак 3

Сапраўднымі прычынамі забароны выступіла велізарная папулярнасць піва ў насельніцтва абедзвюх дзяржаў, што абяцала немалыя выгады для вытворцаў. Таму піваварства стала доляй абраных і пачало абкладацца падаткамі на папаўненне казны. Гэта канчаткова перавяло яго ў ранг рамеснай дзейнасці і дзяржаўнай манаполіі.

У некаторых выпадках кіраўнікі Вялікага Княства Літоўскага рабілі паслабленне падданым. Так, за асаблівыя заслугі жыхарам вызначыліся гарадоў або часткі іх насельніцтва дазвалялі варыць піва і вызвалялі ад выплаты падаткаў. Падобным чынам заахвочвалі людзей, якія адпраўляліся на распрацоўку і акультурванне пустых незасвоеных зямель.

Агульная тэндэнцыя заставалася нязменнай, нягледзячы на выключэнні. Піваварства ў Беларусі станавілася рамяством. З XVI ст. на тэрыторыі ВКЛ набываюць распаўсюджванне бровары-памяшканні для варэння піва. Размяшчаліся яны, як правіла, каля вадаёмаў. У сумежных памяшканнях размяшчаліся карчмы, карчмы і іншыя забаўляльныя ўстановы. Пазней браварні з драўляных сталі каменнымі і пачалі ператварацца ў цэлыя піваварныя комплексы, якія ўключаюць саладоўні, сушыльні, варыльні, лазні і іншыя дапаможныя пабудовы. Характэрна, што прагрэс не дакранаўся гэтай галіны, усе аперацыі ў той час праводзіліся ўручную, як і трыста гадоў таму.

Пераход піваварства на тэрыторыі сучаснай Беларусі на прамысловы ўзровень адбыўся ў канцы XVIII ст. яго звязваюць з імем аднаго з самых паспяховых прадпрымальнікаў і наватараў таго часу-падканцлера ВКЛ Ёхіма Літавар-Храптовіча. Здарылася гэта ў Бешанковічах, мястэчку, славіцца правядзеннем велізарнай кірмашу. Ёхім выкупіў мясцовую браварню, рэарганізаваў і мадэрнізаваў, а пасля на яе базе адбудаваў піваварны завод. Праз некалькі гадоў ён лёгка перакрываў штодзённую патрэбнасць у пітво 5-тысячнага натоўпу, які збіраўся на месячны Петрапаўлаўскі кірмаш.

Палітычныя падзеі пачатку XIX ст.прывялі беларускае піваварства ў заняпад. Айчынная вайна, паўстання і палітычная блытаніна прымусілі большасць броварен зачыніцца. На тэрыторыю Беларусі сталі прывозіць баварскае піва, адкрываліся расейскія імперскія бровары. Толькі да 1860 г. беларускіх майстроў удалося пераламаць сітуацыю і дамагчыся дазволу зноў варыць напой. Галіна атрымалася адрадзіць і зноўку наладзіць вытворчасць традыцыйных мясцовых гатункаў піва, якое маментальна выцесніла іншаземнае.

З адменай прыгоннага права ўрад знізіла падаткі. Гісторыя піваварства ў Беларусі пайшла на новы віток. Ужо да 1868 г. толькі ў Мінскай губерні налічвалася 17 піўзаводаў, на 13 з іх было наладжана пастаяннае вытворчасць. Галіна ажывала і набірала абароты.

Энцыклапедыя піваварства ў Беларусі - малюнак 4

Адкрыццё ў сярэдзіне XIX ст. пастэрызацыі і актыўнае яе прымяненне ў вырабе піва, якое павялічыла тэрміны захоўвання напою, адкрыла новую эру ў піваварстве.

Кампанія "Хмяльноў" захавала традыцыі, якія прыйшлі з глыбіні стагоддзяў з зямель нашых продкаў, Вялікага Княства Літоўскага. Гэта вопыт беларускіх браварняў, які збіраўся стагоддзямі. Сакрэты півавараў, якія перадаюцца з пакалення ў пакаленне. Асвячоная часам формула "вада-солад-хмель-дрожджы". Нічога лішняга, толькі праўдзівы густ традыцыйнага піва.

ПРАЗМЕРНАЕ ЎЖЫВАННЕ ПІВА ШКОДЗІЦЬ ЗДАРОЎЮ